प्रविधि क्षेत्रमा ऐतिहासिक उपलब्धि, तर दिगोपनाका लागि शिक्षा सुधार र नीतिगत स्थिरता अनिवार्य
२० चैत्र २०८२, शुक्रवार | स्रोत: द काठमाडौं पोस्ट
नेपालको सूचना प्रविधि (IT) उद्योगले सन् २०२५ मा एक ऐतिहासिक आर्थिक उपलब्धि हासिल गरेको छ — क्षेत्रका प्रतिनिधिहरूका अनुसार सेवा निर्यातले १ अर्ब अमेरिकी डलरको सीमा पार गरेको छ, जुन केवल तीन वर्षमा दोब्बरभन्दा बढी भएको हो।
तर उद्योग विज्ञहरू र अनुसन्धानकर्ताहरू भन्छन् — माइलस्टोन मात्रैले दीर्घकालीन सफलता सुनिश्चित गर्दैन। यो वृद्धिलाई टिकाउनका लागि शिक्षामा सुधार, डिजिटल पूर्वाधार विकास, नीतिगत स्थिरता, र आगामी एक दशकमा ५ लाख प्रविधि रोजगारी सिर्जना गर्ने क्षमता आवश्यक छ।
तथ्याङ्कको आधार
यो अनुमान नेपाल एसोसिएसन फर सफ्टवेयर एण्ड आईटी सर्भिसेज (NAS-IT) ले दिएको हो, जसले यसलाई “उत्कृष्ट अनुमान” भनेको छ।
सन् २०२२ मा इन्स्टिच्यूट फर इन्टिग्रेटेड डेभलपमेन्ट स्टडिज (IIDS) ले गरेको अध्ययनले नेपालको ICT निर्यात करिब $५१५ मिलियन रहेको देखाएको थियो। त्यसपछि वार्षिक करिब २०% वृद्धिदर लागू गर्दा तीन वर्षमा अहिले $९०० मिलियनदेखि $१ अर्बसम्म पुग्ने अनुमान गरिएको हो।
“एक उद्योग अभ्यासकर्ताको रूपमा, म पूर्ण विश्वस्त छु कि हामीले त्यो अर्ब डलरको सङ्ख्या हासिल गरिसकेका छौं।”— गौरव पाण्डे, अध्यक्ष, NAS-IT
कुन-कुन क्षेत्रबाट आउँछ आम्दानी?
उद्योग प्रतिनिधिहरूका अनुसार, नेपालको IT निर्यात आम्दानी निम्न क्षेत्रबाट आउँछ:
- सफ्टवेयर विकास र IT आउटसोर्सिङ
- कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) सेवाहरू — जस्तै Fusemachines
- अमेरिकी स्वास्थ्यसेवा डेटा एनालिटिक्स
- अस्ट्रेलियाली गृहऋण डेटा प्रसोधन — एक दर्जनभन्दा बढी कम्पनी, हजारौं कर्मचारी
बैंकिङ ट्र्याकिङमा समस्या
पाण्डेले स्विकार गरे कि नेपाल राष्ट्र बैंकको प्रणालीमार्फत यो आम्दानी पूर्णरूपमा ट्र्याक गर्न कठिन छ किनभने विदेशी भुक्तानी प्रायः रेमिट्यान्स लेबलमा आउँछ। IT सेवा भुक्तानी र व्यक्तिगत रेमिट्यान्स बीच छुट्याउन प्रक्रियागत चुनौती छ।
रोजगारी र प्रवासी योगदान
- हाल नेपालको IT क्षेत्रमा करिब १ लाख जनाले रोजगार पाएका छन्
- वार्षिक १८% वृद्धिदर कायम रहे एक दशकमा यो संख्या ५ लाखसम्म पुग्न सक्छ
- ९०% रोजगारी काठमाडौंमा केन्द्रित छ
- नेपाली प्रवासी समुदाय यस वृद्धिको मुख्य चालक हो — फर्किएका युवाहरूले SumX र K&A Engineering जस्ता कम्पनी खोलेका छन्
दिगो वृद्धिका लागि के चाहिन्छ?
IIDS का अनुसन्धान सहायक श्रेयश त्रिपाठी र NAS-IT अध्यक्ष पाण्डे का अनुसार निम्न कदम आवश्यक छन्:
- पाठ्यक्रममा AI र उभरिँदो प्रविधि को समावेश — प्राथमिक तहदेखि नै
- प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (FDI) को प्रोत्साहन — ज्ञान हस्तान्तरणका लागि
- करनीति स्थिरता — कम्तीमा १०-१५ वर्षसम्म
- “मानव + AI” दृष्टिकोण अपनाउने
“AI ले वृद्धि रोक्दैन — यसले त्यसलाई पुनःआकार दिन्छ। नेपालको अवसर कम ज्यालाको काम होइन, यो AI-सक्षम सेवाहरू र वैश्विक AI मूल्य श्रृंखलाको हिस्सा बन्नु हो।”— निराज भुसाल, डिजिटल गभर्नेन्स विशेषज्ञ
UNDP को “Next Great Divergence” प्रतिवेदन ले पनि सचेत गराउँछ — जुन देशले डिजिटल रूपान्तरण, शिक्षा सुधार र नवप्रवर्तन नीति अँगाल्छन्, तिनले अगाडि बढ्छन्; नगर्नेले पछाडि पर्छन्। नेपालका लागि यसको अर्थ छ — निर्यात माइलस्टोन मनाउनुभन्दा बढी, मानव क्षमता र संस्थागत आधार निर्माण गर्नु अपरिहार्य छ।
स्रोत: The Kathmandu Post — Nepal’s IT exports near $1 billion
